Poczucie izolacji w czasach zmian społecznych – psychoanalityczne rozumienie współczesnej samotności.
Dlaczego dziś czujemy się bardziej samotni?
Współczesne zmiany społeczne, mobilność, cyfryzacja, praca zdalna, kultura wydajności zmieniły sposób budowania relacji.
W refleksji klinicznej rozwijanej w środowisku American Psychoanalytic Association podkreśla się, że przyspieszenie kulturowe wpływa na:
powierzchowność kontaktów, skrócenie czasu budowania więzi, fragmentaryzację tożsamości, wzrost lęku przed byciem niewystarczającym.
To oczywiście spojrzenie psychoanalityczne w konkretnym kontekście kulturowym. Z moich obserwacji gabinetowych, w naszej kulturze polskiej mamy nieco inne wyzwania, ale życie wirtualne wpływa tak samo na naszą kulturę i życie społecznej, tylko w nieco mniejszym natężeniu.
Relacje stają się bardziej transakcyjne, mniej zakorzenione. Doniesienia z obserwacji aplikacji randkowych są niepokojące. Aplikacje zamiast łączyć ze sobą ludzi i pomagać budować związki, odsłaniają kondycję psychiczną dorosłych, którzy nie zbudowali w swoim życiu relacji.
Izolacja a kultura indywidualizmu
Dzisiejsze narracje promują autonomię, sukces jednostki, samorealizację. W gabinecie obserwuję problemy z budowaniem dojrzałego związku (lęki klaustrofobiczne przed bliskością, zamieszanie tożsamości kim jestem w związku, trudności w ustaleniu męskości, kobiecości i ról we współczesnej relacji, lęk przed odpowiedzialnością, dorosłością i wiele innych).
Jest w tym konflikt między autonomicznością a wspólnotowością.
W psychice może to skutkować:
nadmiernym poleganiem na sobie,
trudnością w proszeniu o pomoc,
wstydem związanym z zależnością.
Cyfrowa bliskość czy realna samotność?
Media społecznościowe oferują iluzję ciągłego kontaktu.
Jednocześnie brakuje głębokiej regulacji afektu, trudno o doświadczenie bycia widzianym w całości, łatwo o porównania i poczucie gorszości.
Psychika potrzebuje nie tylko wymiany informacji, ale doświadczenia bycia mentalizowanym.
Jak opracować wewnętrznie poczucie izolacji?
1. Uznanie realności straty
Zmiany społeczne wiążą się z utratą dawnych struktur wspólnotowych.
To może wymagać przeżycia żałoby.
2. Budowanie relacji jakościowych, nie ilościowych
Jedna relacja oparta na autentyczności może regulować samotność skuteczniej niż kilkadziesiąt powierzchownych kontaktów.
3. Rozwijanie zdolności do bycia samemu bez poczucia opuszczenia
Psychoanaliza rozróżnia:
samotność destrukcyjną, izolację od zdolności do bycia samemu, która to zdolność jest objawem zdrowia psychicznego, jednym ze źródeł autoregulacji i kreatywności. Bycie w tej zdolności opiera się na posiadaniu stabilnego dobrego obiektu wewnętrznego, czyli uwewnętrznione dobre doświadczenia w relacji z ważnymi dla nas osobami/ opiekunami.
4. Praca nad integracją tożsamości
W świecie wielu ról (zawodowych, społecznych, online) kluczowe jest pytanie: kim jestem poza funkcjami, które pełnię?
Izolacja jako sygnał, nie wyrok
Poczucie izolacji może być impulsem do:
rewizji stylu relacji,
przepracowania lęku przed bliskością,
wzmocnienia zdolności do autentycznego kontaktu.
W psychoanalizie samotność nie jest problemem do usunięcia.
Jest doświadczeniem, które można zrozumieć i przekształcić.
Jeśli potrzebujesz uporządkować ten temat, rekomenduję sesje 2-3 razy w tygodniu. To nie sztywne zalecenie, ponieważ decyzję o ilości sesji podejmuję w przebiegu konsultacji.