Mentalizacja to zdolność do rozumienia siebie i innych jako istot z wewnętrznym życiem psychicznym. Wyjaśniam, dlaczego zanika właśnie w bliskich relacjach i co z tym zrobić.
Wyobraź sobie, że masz kłótnię z partnerem. W pewnym momencie przestajesz widzieć człowieka po drugiej stronie. Widzisz tylko zagrożenie, atak, potwierdzenie swoich najgorszych lęków. I reagujesz nie na to, co on lub ona naprawdę powiedziała, ale na to, co twój umysł błyskawicznie skonstruował jako znaczenie tamtych słów. To jest utrata mentalizacji.
Czym jest mentalizacja?
Mentalizacja to zdolność do rozumienia siebie i innych jako istot posiadających wewnętrzne stany psychiczne: myśli, uczucia, potrzeby, intencje, pragnienia. To umiejętność zadania sobie pytania: „Co się teraz dzieje w tej osobie?” – i „Co dzieje się we mnie?”
Pojęcie to rozwinął Peter Fonagy, czerpiąc zarówno z psychoanalizy, jak i z teorii przywiązania.
Kiedy dobrze mentalizujemy:
- rozumiemy, że nasze przekonania o innych mogą być błędne
- potrafimy odróżnić własny stan emocjonalny od stanu rozmówcy
- rozumiemy, że zachowanie drugiej osoby ma wewnętrzne przyczyny, których nie zawsze znamy
- przetwarzamy informacje w spójny sposob.
Dlaczego tracimy mentalizację właśnie w związku?
Kiedy czujemy się zagrożeni (odrzuceniem, krytyką, obojętnością partnera), układ nerwowy reaguje alarmem. W stanie silnego pobudzenia emocjonalnego mózg przechodzi w tryb przetrwania: szybki, automatyczny, schematyczny. Nie ma miejsca na refleksję, jest tylko reakcja.
W tym trybie przypisujemy partnerowi intencje, których nie mamy dowodów. „On to zrobił celowo.” „Ona mnie nie szanuje.” „Widzę, co za tym stoi.” Umysł zamknął się na informację, działając na bazie starego szablonu.
Mentalizacja w terapii par
Jednym z celów psychoterapii par jest odbudowywanie zdolności do mentalizacji nawet w momentach trudnych emocjonalnie. Nie przez intelektualne techniki, ale przez doświadczanie nowego wzorca relacyjnego: w którym można się różnić, nie tracąc siebie ani drugiej osoby.
Kiedy para zaczyna pytać „co ci się dzieje?” zamiast „co zrobiłeś mi?” – przestrzeń do rozumienia i naprawy się otwiera. Możliwości do zmentalizowania mogą się powiększać tylko w relacji, gdzie jedna strona zachowuje zdolność do pomieszczania, myślena i reflektowania, dlatego relacja terapeutyczna jest lecząca.
Pracuję z parami online. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, skontaktuj się ze mną.